Gudloysi

Í Australia er tað soleiðis, at kristniundirvísing ikki er partur av nøkrum landsumfatandi pensum, men skúlar, sum hava “chaplains” skulu bjóða ein tíma um vikuna í undirvísing í átrúnaði. Hetta stendur “The National School Chaplaincy Association” fyri. Heimsaíðan hjá teimum vil vera við at 34% av fólkaskúlum í Australia hava ein “chaplain” og tey harmast um hini 65% prosentini, sum ikki hava (veit ikki hvar tað manglandi prosentið er).

Nú er tað tó blivið soleiðis, at skúlar summastaðni í Australia kunnu bjóða undirvísing í etikki til tey børnini, har foreldrini hava sagt nei til undirvísing í átrúnaði. Har var stór mótstøða ímóti tiltakinum, serliga frá kirkjuni (tí tað høvdu vit als ikki væntað). Tað kom ivaleyst óvart á, at heili 47% av børnunum, sum høvdu kristniundirvísing fóru at droppa út. Kristin í Australia eru sjálvandi óð um hetta, og siga at hetta tilboð er ikki til fyri at undirvísa børnum í etikki, men (Tikið frá The Sydney Morning Herald):

“to not only remove Jesus Christ from the state school system, but from the consciousness and hearts of the next generation”.

Hetta er bert ein roynd beint nú og sambært greinini hjá Herald, so kann væntast at tilmelding til kristni fer at fella við 60%, um foreldrini sleppa at velja í næsta ár.

Hetta haldi eg er sera áhugavert. Vil tað siga, at har finnast so nógv foreldur, sum ikki vilja hava síni børn at hava kristni? Ella halda tey kanska bara at etikkur hevði verið betri enn kristni? Uttan mun til motivatiónina, so má eg siga, at eg haldi møguleikin at velja, er eitt framúrskarandi tiltak, sum vit í Føroyum skuldu tikið til okkum. Undirvísing í etikki hevur nógv at siga, umframt undirvísing í at hugsa. Eg haldi tað er nógv betri fyri eitt barn at læra seg at meta um hvat er rætt og skeivt, og meta um trúðvirði á tí tað fær at vita, enn at læra hvat ein persónur fyri túsundvís av árum síðani helt vera rætt og skeivt.

Men tað er kanska bara eg?

Nógvir gudloysingar stuttleikaðu sær óført tá vit hoyrdu um at Oasan hevði larmað so illa at løggan var tilkallað, og so ein heiligdag afturat. Tsktsk.

Hetta, og ivaleyst okkurt annað, eg ikki havi fingið við, hevur gjørt at kjak er komið í um hvørt halgidagslógin er avoldað. Tað halda vit gudloysingar flest jú ivaleyst, men gudloysingur ella ei, so má eg siga at Sunnuva Háberg Eysturstein megnaði ótrúliga væl at argumentera í hesi sendingini har hon kjakast við Bill Justinussen.

Les meira »

Hetta er tað vit halda um Frískúlan Kelduna. Jákup Lützen hevur skrivað:

Í Føroyum er fólkaræði og talufrælsi. Harafturat kunnu vit føroyingar trúgva akkurát tað, okkum lystir… ella kunnu vit tað? Vit kunnu ivaleyst semjast um at vit hava persónligt frælsi í Føroyum, men trúgv fyllir nógv í samfelagnum. Tað munnu vera fá, sum ikki hava hoyrt um Frískúlan Kelduna, kanska serliga orsaka av átrúnaðarliga hallinum hesin skúli hevur.
Gudloysi hevur onga politiska meining vv privatisering av skúlum, men vit raðfesta trúðafrælsi sera høgt. Vit eru ógvuliga fegin um, at tað er eydnast Kelduni at koma í gongd við sínum frískúla. Frískúlin Keldan fer saman við foreldrum at veita næmingunum eina kristna og siðalagsliga uppaling, og fer ivaleyst royna at kappast við fólkaskúlan á júst hesum øki, fyri at veita eina betri tænastu.
Sambært fólkaskúlalógini, er tað krav at allir 1-9 floks skúlar, privatir, sum almennir, veita hesa tænastu, so tað er ivasamt júst hví Keldan følir ein tørv á at leggja dent á júst hetta. Tað virka tey tó at halda, og so leingi fakliga støðið ikki er verri enn tað í fólkaskúlanum (og tað verður tað ivaleyst ikki), so er bara at gleðast um hetta nýggja tilboð.
Vónandi kann hesin kristni frískúli eisini lætta um átrúnaðarliga trýstið á fólkaskúlan. Fyri at øll børn skulu føla seg líka vælkomin har, átti ein almennur fólkaskúli ikki at verið í parti við nøkrum ávísum átrúnaði. Hetta hevði verið nógv lættari at ført út í lívið, um trúgvandi foreldur høvdu møguleikan at koyra sítt barn í ein skúla, sum styðjaði uppundir júst teirra trúgv. Tí halda vit í Gudloysi at frískúlar sum tann hjá Kelduni eru frálíkir.
Vit eru tó eitt sindur forharmað um, at ístaðin fyri at fokusera á kvalitetin av undirvísingini í bæði fólkaskúlanum og frískúlum, so fer alt kjak um frískúlar at handla um átrúnað. Í hesum PISA døgum halda vit tað hevur meira at siga, at tryggja at øll børn í Føroyum fáa dygdargóða undirvísing, óansæð hvørjum skúla tey ganga á.

Gudloysi

Annars skrivaði Jan Lamhauge eina grein um okkum, eftir at hava tosað við Ásu Johannesen. Áhugavert, at har er slíkt ónøgdsemi at síggja millum viðmerkingarnar. Vit eru opinbart ov fitt

Í farnu viku skrivaði Jógvan Páll Sevdal eitt lesarabræv. Í brævinum setur hann spurnartekin við menningarlæruna tí hendan ástøði ikki samsvarar við ein bókstavuligan lesnað av bíbliuni.

Í farnu viku skrivaði Jógvan Páll Sevdal eitt lesarabræv. Í brævinum setur hann spurnartekin við menningarlæruna tí hendan ástøði ikki samsvarar við ein bókstavuligan lesnað av bíbliuni.

Hetta er eisini púra beint. Menningarlæran samsvarar ikki við tær báðar skapanarsøgurnar í fyrstu kapitlunum í 1. Mósebók. Skapanarsøgurnar sjálvar samsvara eingongd ikki, men tað hevur minni týðning. Tað týðningarmesta er, at Guðs orð verður tikið frammum alt annað, eisini tá tað er í andsøgn við seg sjálvt.

Eg skilji bara ikki, hví Jógvan Páll Sevdal velur at steðga við menningarlæruna. Tað finst hópin av øðrum vísindaligum viðurskiftum, sum eru í beinleiðis andsøgn við ein bókstavatrúgvan lesnað av bíbliuni. Tað kann vera, at Jógvan Páll bara ikki er greiður yvir, at hesi finnast. Hvussu er og ikki, so vil eg gjarna geva honum eina hjálpandi hond, so ljós eisini kann blíva varpa á onnur viðurskifti enn menningarlæruna, sum heldur ikki samsvara við eina bókstavuliga tulking av bíbliuni.

Jørðin ferðast
Vísind hevur upp á mangar mátar staðfest, at sólin er miðpunkt í okkara sólarskipan, og at jørðin ferðast rundan um sólina. Hetta er í greiðari andsøgn við ein bókstavatrúgvan lesnað av bíbliuni. Í Josva 10:13 og Præd 1:5 lesa vit, hvussu sólin steðgar síni ferð yvir himmalin, undirforstaði at jørðin stendur still. At jørðin stendur still kann tað heldur ikki vera nakað sum helst ivamál um, tí ífylgi bíbliuni so stendur hon á nøkrum súlum, og hon vikast ikki (1. Sám 2:8, 1. Krýn 16:30, Job 9:6, Sálm 93:1, Sálm 104:5 osfr.).

Talið PI
Í støddfrøði læra vit, at talið PI er eitt irrationelt tal sum byrjar við 3,14… Hetta tal lýsir forholdi ímillum ummál og tvørmál í einum hvørjum rundingi. Trupulleikin er bara tann, at hetta tal samsvarar ikki við ein bókstavatrúgvan lesnað av bíbliuni. Í 1. Kong 7:23 lesa vit um eitt stoypt kar, sum hevur eitt ummál á 30 alin og eitt tvørmál á 10 alin. Tað vil so siga, at PI = 3. Um vit altso lesa bíbliuna 100% bókstavuligt.

Veðri
Hvønn dag hoyra vit í útvarpinum, hvussu eitt brúgvalag onkunstaðni ávirkar veðri í Føroyum. Tosa verður um HektoPascal, lágtrýst, millibar og so framvegis. Alt hetta tos er beinleiðis í andsøgn við ein bókstavatrúgvan lesnað av bíbkuni, tí har stendur heilt einfalt, at tað er Guð – og Guð aleina – sum stýrur veðrinum (5. Mós 11:14, 1. Sám 12:17, 1. Kong 17:1 osfr.)

Trøll, talandi asnar og risar
Vanliga eru tílík fyribrygdi bert at finna í ævintýrum, men veruleikin er tann, at alt hetta er eisini at finna í bíbliuni (1. Mós 6:4, 4. Mós 22:28, Jes 13:21, Jes 34:14 osfr.). Tað má veruliga falla teimum bókstavatrúgv lesandi fyri brósti, at tílík fyribrygdir ikki verða tikin í størri álvara nú á døgum. Okkurt má gerast, so trøllini aftur blíva ein sjálvsagdur partur av føroysku náttúruni eins og tey vóru í forðum.

Sum Jógvan Páll Sevdal sjálvur sigur: ”Bíblian vil altíð prógva sonn vísindi”. Tað er alla æru vert, at roynt verður at fáa sett ein bókstavatrúgvan lesnað av bíbliuni fram um staðfesta vísind, men veruleikin er bara tann, at bíblian samsvarar ikki við nakra nútímans vísind. Tað stendur tískil eitt megnar arbeiði fyri framman hjá hesum persónum, og koma teir nakrantíð á mál so má øll vísind blakast fyri bakka, og samfelagi kann tá seta beina kós móti tí myrkastu miðøld, tá óvitan og pátrúgv settu dagsskránna. Livst so spyrst.

Eivind Ortind Simonsen
Limur í Guðloysi

Fylgjandi lesarabræv var at síggja í Dimmalætting og Sosialinum 5. – 6. Juni, 2002.

Skrivað hevur: Høgni av Heiði

Tann ráðandi lívsáskoðanarpolitikkurin í Føroyum er í nógvar mátar ein leivd av einum gomlum maktpolitikki, sum kanska er best lýstur við teimum 400 ára gomlu bókstavunum RFP uppi á Rundatorni í Keypmannahavn: Regna firmat pietas. Frómleiki styrkir ríkini!

Sum so mangir aðrir valdsharrar, sóu Kristian fjórði og hinir donsku einavaldskongarnir, hvussu væl tann kristna uppalingin – serliga boðini um at vera lýðin móti tí av Gudi fyriskipaðu yvirvøldini (Róm.13) – kundi brúkast til at halga og varðveita teirra vald. Afturfyri sín stuðul til einavaldskongin, fingu teir luthersku bisparnir sín vilja: Tann evangelisk-lutherska kirkjan skuldi verða einasta loyvda kirkjan í ríkinum, og tann evangelisk-lutherska læran einasta loyvda lívsáskoðanin. Katolikkar, baptistar, gudloysingar og onnur vórðu bannað. Leingi livdi fólkið undir grummum harðræði og ófrælsi. Men so líðandi hevjaðu djarvir menn og djarvar kvinnur sína rødd. Humanistar funnust at harðskapinum, liberalistar funnust at ófrælsinum, vísindamenn funnust at býttleikanum. Fólk vildu hava møguleika at velja ímillum fleiri politiskar hugsjónir og lívsáskoðanir, eisini verðsligar og gudleysar. Og so við og við mistu kongur og kirkja sítt einavald. Vit fingu demokrati, og aðrar lívsáskoðanir vórðu loyvdar.

Les meira »