Hjúnabandslógin & Gylta Reglan.

Tað er eyðsýnt at tey flestu, sum eru ímótið eini broyting av hjúnabandslógini eru trúgvandi, og at teirra orsøk til at verða ímótið broytingini er átrúnaðarlig. Roynt hevur tó verið, at flutt teirra próvførslur burt frá grundgevingum, sum eru bygdar á Bíbliuna, men onkursvegna tykist tað meiri ein hurlivasi í nú, tá ið hasin liður er dottin av.

Til dømis, so er ein grundgeving tann at einans hinskynd pør nørast, ella fáa børn, sum eitt tað nýggjasta huganrensl. Onkur kann verða samdur í hesi einføldu staðfesting, ella rættari sagt detta um hesa fløkjasligu orðing, men í síðsta enda, so er orðingin einki minnið enn ein villleiðandi niðurstøða og undanførsla frá spurninginum.

Tí tað, at hinskynd pør nørast er eitt lívfrøðiligt viðurskifti ímillum kynini, men tað er ikki ein løgfrøðiligur stovnur ella sáttmáli millum tvey samtykkjandi menniskju um at ganga saman í parlag. Har áður varð sagt, at í Bíbliuni stendur so og so, men nú verður spurt hvat við børnunum? At brúka, at nørast, sum fortreyt er høpisleyst.

Spurningurin er ikki um møguleikan at nørast, men um borgarlig rættindi. Um okur viðurkenna samkynd pør, sum tvey myndug og samtykkjandi menniskju, ið ganga saman í parlag, á sama hátt, sum okur viðurkenna hinskynd, so er tað ikki ringt at skilja, at rættindi til hjúnaband, sum er eitt løgfrøðiligt parlag, fylgir við. Tað er rætt fyri samkynd á sama hátt, sum fyri hinskynd at ganga saman í parlag, so hví ikki rætturin til hjúnabandi? Hjúnaband er eitt løgfrøðiligt parlag. Hvørt tey nørast er ikki viðkomandi stovnin og samtykkju ímillum tvey menniskju.

Áðrenn Jesus og av honum, og eftir Jesus verður gylta reglan endurtikin, sum meginregul. Meginregul fyri framferð bæði viðkomandi trúarsamfelagnum men eisini í samfelagnum, sum heild. Jesus sigur í Matteus kapittul 7 vers 12;

Alt tað, sum tit tí vilja, at menn skulu gera móti tykkum, tað skulu tit eisini gera móti teimum; tí at hetta er lógin og profetarnir.

Tó haldi jeg, at heimspekingurin Immanuel Kant hevur bestu útgávu og hugleiðing um gylta reglan, ella vanliga nevnt Kategoriska Imperativið;

Virka einans sambært tí meginreglu, har tú samstundis vil tað skal verða ein almenn galdandi lóg uttan mótsøgn” – Grounding for the Metaphysics of Morals.

Tað eru uttan iva ymiskar átrúnaðarligar lærur, sum fara ímóti hesum, ella hvat nú ein trúgvandi velur at tulkað tað til, men henda reglan er umfatandi, og fevnir seg víða. Um tú, sum trúgvandi heldur meginreglan verða treyt fyri tína atferð innan kirkju og samkomu, so skalt tú eisini minnast til, at hetta er eisini ein treyt fyri tína atferð í samfelagnum og fyri øll í samfelagnum, hóast okur hava ymiskar sannføringar. Gylta reglan fánar ikki uttanfyri samkomuna, hon er gylt óansæð!

Um okur sum menniskju í samfelag velja at brúka meginreglur, sum skulu verða alment galdandi í samfelagnum; tað er, um ein atferð er røtt ella skeiv fyri onnur, so er hon røtt og skeiv fyri okum.
Tey, sum ikki í áseta seg sjálvi tær meginreglur, sum tey áseta onnur, eru tey eyðsæð ikki før fyri at luttaka í einum kjaki um hvat er rangt ella rætt.

So í einum málið, sum viðvíkur borgarlig rættindi, har trúgvanid við ikki vilja seta seg við sama borð og áseta sær sjálvi tær meginreglur, sum tey áseta øðrum, so vóni jeg, at trúgvandi umhugsað sína framtíðar atferð væl og virðiliga. Tí hetta er stutt sagt, ikki rætt, og samstundis sera ørkymlandi at tílíkar meginreglur, sum okur øll kunnu semjast um, sum sømiligar verða tveittar fyri borð fyri at varðveita mismun vegna átrúnaðarligar sannføringar!

Er ein er sinnaður at skipa samfelagið eftir eini sannføring, sum er átrúnaðarlig. Har tílíkar meginreglur skulu víkja fyri, so at ein kann eggjað mismun, og villur skulu gerast alment galdandi, men samstundis tvíhalda gylta reglan, sum grundarlag fyri siðvenju. Ja, so er ein í einum fullkomnari andsøgn og ósiðilgur í síni atferð. Lagnunnar speisemi, tá ið tað eru tey, sum eru ímót áðurnevndu broytingini somuleiðis tvíhalda seg og átrúnað sín varða av tí eginleika at skyna millum gott og ónt! Nei, endurtak heldur Kant ístaðin og virki einans sambært tí meginreglu, har tú samstundis vil tað skal verða ein almenn galdandi lóg uttan mótsøgn!

 

Við kvøðum,

Jens Arni Leo Hammerfoss

Viðmerking frá Gudloysi um broytingina í hjúnabandslógini

Vit hava í morgun sent hettar til skrivaran í Trivnaðarnevndini hjá løgtinginum. Skrivið er eisini sent til miðlarnar.

Í samband við viðgerðina av broytingini í hjúnabandslógini, hava limirnir í Trivnaðarnevndini í Løgtinginum havt fyri neyðini at hoyra viðmerkingar frá meira ella minni tilvildarligum samkomum og einum mótmælisfelagsskapi.

Les meira »

Tjóðsangurin ikki í vanda av Gudloysi

mannarættindiniSjeynda september skrivaði Regin Eikhólm eitt lesarabræv kallað “Hjúnaband ella løggilt parlag – vit fáa brúk fyri báðum!” Lesarabrævið hevur ikki nógv upp á seg. Regin er eyðsæð við upp á javnrættindi eftir apartheid-prinsippinum; samkynd mugu gjarna fáa sína egnu gongubreyt, so leingi, sum tað er teimum bannað at ganga á gongubreytini hjá okkum hinskyndu.

Eg vil tó gjarna byrja við at viðgera endan á lesarabrævinum hjá Regini:

“P.S. Skal Løgtingið treytaleyst taka til eftirtektar, um nú “Gudloysi” ynskir broyting í tjóðsanginum, so tey eisini kunnu syngja við – uttan Gud?”

Álvaratos! Tað undrar meg ferð eftir ferð, at sjálvútnevndir verjar fyri søguligari siðvenju eru so skjótir at avdúka, hvussu lítið teir vita um sama.

Regin kann veruliga ikki vera so fákunnugur, at hann ikki veit, at vit í Føroyum – í mun til í summum øðrum londum – onga siðvenju hava fyri at lógarfesta tjóðsangin. Hvat hevur Løgtingið við sakina at gera? Løgtingið hevur aldrin tikið avgerð um, at “Tú alfagra land mítt” skuldi vera okkara tjóðsangur fram um t.d. “Eg oyggjar veit.” Ta avgerðina hava vit Føroya fólk øll tikið í felag, og stendur tað okkum eisini frítt at broyta hana aftur í felag, uttan at Løgtingið nýtist at vera blandað uppí.

Sum gudloysingur stendur tað mær frítt at syngja við, lata vera við at syngja, broyta orðini ella, ja, syngja ein heilt annan sang, um eg endiliga vil – heilt uttan at vera í vanda fyri at verða handtikin! Ein gudloysingur, eg kenni, fortaldi mær, at hann plagar at syngja “ja dude signið Føroyar, mítt land.”
Eg hevði verið ógvuliga bilsin, um nakar nakrantíð hevur uppdagað hesa broytingina. Tað er hóast alt eisini gamal siður í Føroyum at hava akvavitt í æðrunum og ropa heldur enn syngja orðini, tá tjóðsangurin skal endurgevast. “Dude signið Føroyar, mítt land” er neyvan tað størsta brotsverkið, ið er framt ímóti Símuni av Skarði.

Sjálvur havi eg nú í mong ár gingið runt og sagt “Nudla signið teg” heldur enn “Guð vælsignið teg,” tá fólk njósa, og higartil hevur ongin látist um vón.

Fólkaræði – ella um ikki annað ein vánalig roynd upp á fólkaræði – er eisini gamal siður í Føroyum. Løgtingið er hóast alt eitt av heimsins elstu tingstøðum. Tað undrar meg tískil, at Regin spyr, um Løgtingið treytaleyst skal taka til eftirtektar, um nú Gudloysi ynskir onkra broyting. Hvør skal siga, at hetta er ein góð samanbering til at lýsa, hví Løgtingið ikki skal taka tað til eftirtektar, tá LGBT Føroyar ynskir broyting í hjúnabandslógini. Sjálvandi skal Løgtingið taka tað til eftirtektar, um fólkið ynskir eina broyting! Tað er tað, sum tingið í einum fólkaræði er til!

Tað er misvísandi, tá Regin í sínum lesarabrævi óbeinleiðis setur líkheitstekin millum tað, at vera hinskyndur føroyingur, og tað, at vera kristið mótstøðufólk av samkyndum hjúnabandi. Ynskið um broyting í hjúnabandslógini kemur ikki einans frá samkyndum. Nógvir eru hinskyndu stuðlar LGBT Føroya, og øll okkara eru ikki kristin. Kristindómurin eigur ikki einkarætt upp á hjúnabandið. Mangar vóru vígslurnar, áðrenn Føroyar vórðu kristnaðar. Ella heldur Regin í síni søguligu fávitsku kanska, at ongin føroyingur varð giftur, fyrr enn Sigmundur Brestisson beyð okkum at velja ímillum kærleika Jesu og hatur svørðsins?

Tað sigur ikki lítið um, hvussu langt vit í Føroyum eru komin við at góðtaka samkynd, og hvussu stutt vit eru komin við at góðtaka gudloysingar, tá Regin kennir seg noyddan at venda sær til ræðsluna fyri gudloysingum fyri at rættvísgera mismun ímóti samkyndum.

Sømuligt er tað tó ikki.

Og nei, Gudloysi leggur ikki stórvegis í tjóðsangin, tá samkynd ikki hava javnrættindi, kritikkur av átrúnaði er ólógligur, fólkaskúlalógin býður okkum at trútta kristnu trúarlæruna niður í børnini o.s.fr.

Vit hava nógv týdningarmiklari mál enn tjóðsangin at taka okkum av.

Vegna Gudloysi
Heini Reinert, skrivari

Gudloysi.fo

Merki:

Samgongan spottar fólkaræðið

fortreytVegna innanhýsis ósemju, hevur tað nú leingi verið siður í ymsum flokkum, at tað stendur einstøku valevnunum frítt at atkvøða eftir egnari sannføring í ávísum málum. Tískil valdi Gudloysi fyri valið, at senda einstøku valevnunum spurningar um hvar hesi standa í málum viðvíkjandi javnrættindum og trúarfrælsi. Einans ~10% valdu at svara okkum.

Tað er ongin loyna, at eitt av málunum, nevniliga javnrættindi til samkynd, spældi ein stóran leiklut í valstríðinum. Meðan ónøgdsemi við fyrrverandi høgravendu samgonguna allarhelst spældi størra leiklutin í valúrslitunum, kunnu vit ikki síggja burtur frá, at Framsókn fekk framgongd (+0,6), Miðflokkurin afturgongd (-0,6), og at Sonja Jógvansdóttir, sum kunnugt er samkynd og fyri hjúnabandsbroyting – og annars eitt av teimum fáu valevnunum, ið tordi at svara okkara spurningum – fekk triðmest persónligar atkvøður av øllum valevnum. Fólkið hevur talað! Ein sannur sigur fyri fólkaræðið!

Ella er tað nú kortini tað?

Grundarlagið undir fólkaræðinum er, sum navnið bendir á, at fólkið ræður. Fyrimyndaðarliga fólkaræðið hevði tískil verið fullur avgerðarrættur fólksins í øllum málum – t.v.s. beinleiðis fólkaræði. Hetta hevði tó verið ein álvarsom fyrisitingarlig avbjóðing. Hóast nýmótans tøkni hevur gjørt avbjóðingina munandi minni ógjørliga, so hevur tankin verið, at vit ikki øll somul kunnu renna til valkassan í tíð og ótíð fyri at atkvøða um hvørt tað einasta evarska lítla politiska málið. Neyðsemjuloysnin hevur tískil verið umboðsfólkaræði, ið er at lata okkara avgerðarræt upp í fáar hendur, valdar inn á ting at umboða okkara sjónarmið.

Um hetta skal rigga, er greitt samskifti millum valevni og veljara alneyðugt. Veljarin má vita mest gjørligt um hvar einstaka valevni og einstaki flokkurin stendur á flest øllum málum.

Samgongan hevur í sínum samgonguskjalið meldað út at:

Í sonevndum etiskum málum stendur hvørjum einstøkum tingfólki frítt at atkvøða eftir egnari sannføring.

Hvussu skal hetta tulkast í mun til at bert tvey av tingfólkunum hjá samgonguni svaraðu spurningunum um hvussu tey fóru at atkvøða í hesum málunum? Hvussu skal tað tulkast, at Sonja Jógvansdóttir, ikki fær ein landsstýrissess?

Hetta er at halda fólkaræðið fyri turran spott.

Hetta kann einans tulkast sum ein útmelding frá samgonguni um at Føroyar er ikki eitt fólkaræði.

Føroyar er eitt happadráttsveldi.

 

Vegna Gudloysi

Heini Reinert, skrivari

E.S. Gevst at nýta heitið ‘etisk mál.’ Øll politisk mál eru etisk mál. Finn eitt betri heiti.

Bárður Kass Nielsen hevur svarað!

bárðurHer upp undir løgtingsvalið 2015 hevur Gudloysi sent spurningar út til øll okkara valevni, fyri at finna útav hvønn hugburð tey hava til mál, ið hava við trúarfrælsi og sekularisering at gera. Soleiðis hevur Bárður Kass Nielsen svarað (Nýtt Sjálvstýri) svarað.

(Um blasfemiparagraffina) Nei, fari at atkvøða ímóti broyting

(Um fólkaskúlalógina) Kenni ikki nóg væl hesa lóg, so eg havi ikki ætlanir í verandi løtu at arbeiða fyri broyting av hesari Haldi ikki sjálvur at fólkaskúlin uppalir børnini at vera kristin. Men kristniundirvísing er ein nátúrligur partur av undirvísingini, tá vit liva í einum landi, har kristna læran hevur verið og framvegis er ein sentralur partur av, hvussu vit uppfata okkum sjálvi og samfelagið rundanum okkum.

(Um halgidagslógina) Tað gera tær í stóran mun í dag, so eg síggi ikki týdningin í at gera broytingar her.

(Um hjúnabandslógina) Mín fatan er, at hjúnarlagið er millum mann og kvinnu. Eg havi tí ikki ætlanir um at leggja uppskot fram um at broyta í hjúnabandslógini

(Um fosturtøkulógina) Mín fatan er, at fostrið er eitt individ, ið hevur rætt til at liva. Eg haldi tí ikki at vit skulu opna upp fyri at tað skal gerast lættari at fremja fosturtøku

(Um fólkakirkjuna) Fólkakirkjan byggir á krisna grundarlagið. Hetta er okkara mentanararvur, og er við til at definera okkara tjóð til tað sum tað er. Hetta er nakað vit eiga at verja um og varðveita Nýtt Sjálvstýri plagar ikki at útiloka nakran áðrenn samgongusamráðingar, og tað fara vit heldur ikki at gera hesaferð

svar bárður