Arkiv hjá høvundi

Hjúnabandslógin & Gylta Reglan.

Tað er eyðsýnt at tey flestu, sum eru ímótið eini broyting av hjúnabandslógini eru trúgvandi, og at teirra orsøk til at verða ímótið broytingini er átrúnaðarlig. Roynt hevur tó verið, at flutt teirra próvførslur burt frá grundgevingum, sum eru bygdar á Bíbliuna, men onkursvegna tykist tað meiri ein hurlivasi í nú, tá ið hasin liður er dottin av.

Til dømis, so er ein grundgeving tann at einans hinskynd pør nørast, ella fáa børn, sum eitt tað nýggjasta huganrensl. Onkur kann verða samdur í hesi einføldu staðfesting, ella rættari sagt detta um hesa fløkjasligu orðing, men í síðsta enda, so er orðingin einki minnið enn ein villleiðandi niðurstøða og undanførsla frá spurninginum.

Tí tað, at hinskynd pør nørast er eitt lívfrøðiligt viðurskifti ímillum kynini, men tað er ikki ein løgfrøðiligur stovnur ella sáttmáli millum tvey samtykkjandi menniskju um at ganga saman í parlag. Har áður varð sagt, at í Bíbliuni stendur so og so, men nú verður spurt hvat við børnunum? At brúka, at nørast, sum fortreyt er høpisleyst.

Spurningurin er ikki um møguleikan at nørast, men um borgarlig rættindi. Um okur viðurkenna samkynd pør, sum tvey myndug og samtykkjandi menniskju, ið ganga saman í parlag, á sama hátt, sum okur viðurkenna hinskynd, so er tað ikki ringt at skilja, at rættindi til hjúnaband, sum er eitt løgfrøðiligt parlag, fylgir við. Tað er rætt fyri samkynd á sama hátt, sum fyri hinskynd at ganga saman í parlag, so hví ikki rætturin til hjúnabandi? Hjúnaband er eitt løgfrøðiligt parlag. Hvørt tey nørast er ikki viðkomandi stovnin og samtykkju ímillum tvey menniskju.

Áðrenn Jesus og av honum, og eftir Jesus verður gylta reglan endurtikin, sum meginregul. Meginregul fyri framferð bæði viðkomandi trúarsamfelagnum men eisini í samfelagnum, sum heild. Jesus sigur í Matteus kapittul 7 vers 12;

Alt tað, sum tit tí vilja, at menn skulu gera móti tykkum, tað skulu tit eisini gera móti teimum; tí at hetta er lógin og profetarnir.

Tó haldi jeg, at heimspekingurin Immanuel Kant hevur bestu útgávu og hugleiðing um gylta reglan, ella vanliga nevnt Kategoriska Imperativið;

Virka einans sambært tí meginreglu, har tú samstundis vil tað skal verða ein almenn galdandi lóg uttan mótsøgn” – Grounding for the Metaphysics of Morals.

Tað eru uttan iva ymiskar átrúnaðarligar lærur, sum fara ímóti hesum, ella hvat nú ein trúgvandi velur at tulkað tað til, men henda reglan er umfatandi, og fevnir seg víða. Um tú, sum trúgvandi heldur meginreglan verða treyt fyri tína atferð innan kirkju og samkomu, so skalt tú eisini minnast til, at hetta er eisini ein treyt fyri tína atferð í samfelagnum og fyri øll í samfelagnum, hóast okur hava ymiskar sannføringar. Gylta reglan fánar ikki uttanfyri samkomuna, hon er gylt óansæð!

Um okur sum menniskju í samfelag velja at brúka meginreglur, sum skulu verða alment galdandi í samfelagnum; tað er, um ein atferð er røtt ella skeiv fyri onnur, so er hon røtt og skeiv fyri okum.
Tey, sum ikki í áseta seg sjálvi tær meginreglur, sum tey áseta onnur, eru tey eyðsæð ikki før fyri at luttaka í einum kjaki um hvat er rangt ella rætt.

So í einum málið, sum viðvíkur borgarlig rættindi, har trúgvanid við ikki vilja seta seg við sama borð og áseta sær sjálvi tær meginreglur, sum tey áseta øðrum, so vóni jeg, at trúgvandi umhugsað sína framtíðar atferð væl og virðiliga. Tí hetta er stutt sagt, ikki rætt, og samstundis sera ørkymlandi at tílíkar meginreglur, sum okur øll kunnu semjast um, sum sømiligar verða tveittar fyri borð fyri at varðveita mismun vegna átrúnaðarligar sannføringar!

Er ein er sinnaður at skipa samfelagið eftir eini sannføring, sum er átrúnaðarlig. Har tílíkar meginreglur skulu víkja fyri, so at ein kann eggjað mismun, og villur skulu gerast alment galdandi, men samstundis tvíhalda gylta reglan, sum grundarlag fyri siðvenju. Ja, so er ein í einum fullkomnari andsøgn og ósiðilgur í síni atferð. Lagnunnar speisemi, tá ið tað eru tey, sum eru ímót áðurnevndu broytingini somuleiðis tvíhalda seg og átrúnað sín varða av tí eginleika at skyna millum gott og ónt! Nei, endurtak heldur Kant ístaðin og virki einans sambært tí meginreglu, har tú samstundis vil tað skal verða ein almenn galdandi lóg uttan mótsøgn!

 

Við kvøðum,

Jens Arni Leo Hammerfoss

Føroysk Trúarverja – vernd teirra, ið misskilja

34152792

Tað eru afturvendandi gestir í føroysku miðlunum har mann sær kristin verja trúgv sína. Sjálv nevndar “apologetikkarar” rópa hart um váa gudloysinga og um tann sekulera hóttanina ímóti tí kristnu trúnni, og ikki minst hóttanina ímóti nútímans kristnum samfeløgum – tó heitið sjálvt er bert nakað, ið viðvíkur Vatikanið. Samstundis vísa apologetikkararnir á pseudovísindaligar fatanir, ið eru grundaðar á teirra trúgv um fornaldar jødiskar sagnir, tó við ongum prógvum ella próvførslum, men teir halda tað er verulig vísund og prógv fyri teirra uppáhald, at tann almáttuga, alvitandi og algóða gudavera er til! Síðan verða fólk uttan trúgv lýst, sum sek í nærum øllum hópmorðum tey síðstu 100 árini, og hetta er samandrátturin av hvat Føroysk Trúarverja er. Tú hugsar óivað, at hetta er ørvitistos? Hetta er bert byrjanin…

(more…)

Hvat er gudloysi?

 

logoGudloysi í sínum uppruna týðing er frá tí Griska heitinum atheos, ið merkir uttan guð ella guðar. Grundleggjandi er tað tað, at ein ikki trýr uppá eina guðaveru ella fleiri, ella kann eisini skiljast, sum ein mangul ella frávera, at trúgva uppá eina ella fleiri guðaverur. Hetta er andstøðan til heitið theisma, ið merkir at trúgva og uppáhalda eina fleiri guðaverur, tó er gudloysi á ongan hátt ein mótstøða ella ímóti tí uppáhaldi. Bert tann støða, at uppáhaldi er ósannlíkt, ella tað at ein velur ikki at taka undir við tí. Har fylgir ongin læra ella lærusettningar við heitinum ella nakrar neyðturviligar fylgir.

(more…)