Postar merktir ‘etikkur’

Gerðir teirra trúgvandi vitna sanniliga um ein lítlan Guð

Heimasíðan hjá Gudloysi varð um mánaðarskfiti apríl-maj 2013 strikað av Spacetown.org uttan ávaring. (Les nærri frágreiðing her.) Neyðugt var tískil at flyta til ein nýggjan netvert og at endurstovna síðuna frá einum gomlum trygdarriti. Tíverri mistu vit onkrar bloggupostar og tilhoyrandi viðmerkingar. Hesin blogguposturin varð endurstovnaður 17. juni 2013 frá Google cache. Tíverri er ikki gjørligt at endurstovna viðmerkingarnar. Vit her á Gudloysi eru framvegis ímóti at strika viðmerkingar, men tað sama kann ikki sigast um Spacetown. – Heini Reinert, skrivari

Tað má vera eitt syrgiligt lív at liva, um ein ikki hevur nakað betri at ganga uppí  enn at allar barnabøkur partú skulu vera líka fordømandi, sum ein sjálvur. Eiheldur hjálpir tað, at frásiga sær ábyrgdina av eins egnu fordómum við at skjóta teir í skógvarnar á einum ímyndaðum hægri myndugleika. Tað er í grundini bert eitt tekin uppá lágt sjálvsálit og vantandi persónligt dirvi til at standa til svars fyri egnar meiningar.

Tað er merkisverdugt, at okkum aldrin tørva at ákalla okkum samtykki Guðs fyri at grundgeva fyri veruligum sannroyndum; ongin hevur nakrantíð hildið fast við, at jørðin snarar um sólina, at alheimurin er uml. 14 mill. ára gamal, ella at svørt, samkynd og ótrúgvandi sjálvandi skulu hava somu rættindi sum hvít, hinskynd og trúgvandi bert tí Guð sigur, at so er. Ístaðin síggja vit tað øvugta; sólin snarar um jørðina, tí Guð sigur tað, alheimurin er 6000 ára gamal, tí Guð sigur tað, og svørt, samkynd og ótrúgvandi eru annanrangsborgarar, tí Guð sigur tað. Guð verður brúktur til at grundgeva fyri tí grundleysa, at rationalisera tað irrationella, og at rættvísgera tað órættvísa.

Hvat Guð sigst at halda, er søguliga ein betri trygging fyri, at okkurt er ósatt enn at tað passar. “Guð” hevur nær altíð tikið feil fyrr. “Guð” tekur eisini feil hesaferð. Um eg var Guð, og reint faktiskt var til, hevði eg verið illari inná trúgvandi enn gudloysingar. Onki er so Guðsspottandi sum at leggja Guði orð í munnin. Um ikki annað eru vit gudloysingar so mikið virðingarfullir yvirfyri Guði, at vit altíð geva honum høvi at tala fyri seg sjálvan.

Tíverri hevur hann aldrin tikið av okkara tilboði. Ella, um hann hevur, so er hansara rødd vorðin druknað í sjóðinum av øllum teimum mótstríðandi røddunum, ið allar siga seg tala hansara vegna um etisk mál. Í mun til hesar røddirnar, so eru etisku meiningar gudloysinga so mikið sterkar, at okkum ikki tørva yvirnáttúrligar undanførslur og umberingar fyri at hava tær.

Guð er eitt óneyðugt ískoyti, um ein hevur grein í sínum máli.

Gott er ikki Guðs

Heimasíðan hjá Gudloysi varð um mánaðarskfiti apríl-maj 2013 strikað av Spacetown.org uttan ávaring. (Les nærri frágreiðing her.) Neyðugt var tískil at flyta til ein nýggjan netvert og at endurstovna síðuna frá einum gomlum trygdarriti. Tíverri mistu vit onkrar bloggupostar og tilhoyrandi viðmerkingar. Hesin blogguposturin varð endurstovnaður 17. juni 2013 frá Google cache. Tíverri er ikki gjørligt at endurstovna viðmerkingarnar. Vit her á Gudloysi eru framvegis ímóti at strika viðmerkingar, men tað sama kann ikki sigast um Spacetown. – Heini Reinert, skrivari

Sum gudloysingur verður ein ofta spurdur, hvaðan hugtøkini  rætt og skeivt stava, um Guð ikki er til. Tað er tó ivasamt, hvussu hetta skal skiljast. Um tankin er, at gudloysi er siðloysi, sum førir til óreint sjálvsøkni, so hevur spyrjarin avdúkað sítt egna trongskygda hatur. Vert er eisini at vísa á, at spyrjarin onga tænastu ger sær sjálvum við at halda fast við, at trúgvandi tørva áhaldandi eftirlit fyri at tíggja sær væl. Tað lýsir trúgvandi sum bangin bølmenni heldur enn sum oddafólk fyri tí góða. Guð verður í sama viðbragdi forfjónaður til ein himmalskan Gestapo.

Lat okkum tískil fyri Guðs skyld tulka spurningin við einum veti av vælvild. Tankin er ikki, at gudstrúgv ger summi betri enn onnur. Nei, moralur er líkur lógunum. Grundin til, at eitthvørt er forboðið, er, at tað stendur í lógini. Men onkur má hava skrivað lógina. Hon kom ikki burtur úr ongum. Somuleiðis kunnu vit hugsa okkum orsøkina til, at okkurt er skeivt, man vera, at ein evsti myndugleiki hevur ásett, at soleiðis skal tað vera.

Hetta er bert ein samanbering til at lýsa støðuna, og ein samanbering er í sjálvum sær ongin próvgrund. Støðan er í stuttum, at rætt og rangt er tað, ið Guð er fyri og ímóti, ávikavist. Lystir einum at taka undir við hesum, er onki galið við tí. Støðan er innanhýsis samanhangandi. Stundum fara trúgvandi tó eitt stev út um støðuna, og siga, at bert henda støðan, og ongin onnur, kann greiða frá morali. Tá tað kemur so vítt, kunnu vit tað sama ripa nevan í borðið, tí eg havi aldrin sæð nakra haldgóða próvførslu fyri, at so er. Eitt er at siga seg hava eina loysn. Nakað innbilskari er tað kortini at avskriva allar aðrar møguligar loysnir frammanundan.

Mítt svar til støðuna er, at (more…)

Er moralur genetiskur?

Ása JohannesenEg rokni við, at nógv av tykkum hava hoyrt hvat eg ætli mær at siga fyrr, ella um ikki annað gjørt tykkara egnu tankar um evni. So tit kunnu lesa hetta sum eina samanfatan av tí vit vanliga hoyra um menning og moral og so mína egnu meining, sum er grundað á tað eg veit um menning og náttúrliga úrveljing.

Vit kunnu byrja við pástandinum at menniskju eru sjálvsøkin tí at okkara genir eru tað. Hesin pástandur kemur helst einamest frá misskiljingum av “The Selfish Gene” hjá Richard Dawkins. Bókina læs eg sjálv tá eg gekk á fyrsta ári á universiteti og noyddist at finna okkurt, sum gav eina greiða frágreiðing av hvussu menning fer fram uttan at blanda ov nógv tekniskt mál uppí. Hetta noyddist eg at gera, tí mín undirvísing í lívfrøði í Føroyum hevði verið so mikið vánalig, at eg ongantíð hevði lært um menningarlæruna. Eg skal kanska eisini siga, at eg grundi mína vitan um menning á fleiri bøkur enn júst hasa hjá Dawkins. Hetta var bara tann fyrsta eg læs um evnið.

Náh, men sjálvsøkna menniskjan. Í “The Selfish Gene” verður skrivað nógv um ílegur og hvussu tær eru sjálvsøknar. Hvussu tær vilja yvirliva og hvussu tær brúka djórakroppar sum maskinur, sum skulu hjálpa teimum at yvirliva. Trupulleikin uppstendur tá vit koma til moral. Hetta er tí, at hesar djóramaskinurnar burdu uppført seg fullkomiliga sjálvsøkið vegna ílegurnar tær bera í sær. Hetta er tíverri ein øgiliga simplistiskur (og skeivur) máti at síggja tingini uppá. Tað undrar meg altíð, at fólk, sum hava lisið “The Selfish Gene” koma til niðurstøðuna, at vit mugu vera sjálvsøkin, tí okkara ílegur siga tað. Tað virkar, sum tey bara hava lisið fyrru hálvu av bókini, ella kanska minni enn tað. Nú er tað nokkso langt síðani at eg læs bókina, men eg veit at tað var har eg lærdi um “Game theory” fyri fyrstu ferð, og júst hetta er (more…)

Kemur moralur veruliga frá Guði?

Hesin fýrurin dugur at snakka. Eg haldi hann gevur meining… (hálvan tíma langt, sorry)

YouTube Preview Image

Hann vann eina daytime Emmy fyri sín leiklut sum onkur fýrur í the Bold and the Beautiful. Áhugavert, men eg veit ikki heilt hví.

 

Moralklúturin

Eftir at hava lisið stuttliga og rámandi bloggin hjá Jan Lamhauge á Mess.fo fekk eg hug at skræða meg eitt sindur um moral. Tann serføroyska moralin.

Føroyski dupultmoralurin er heimskendur í Føroyum, og reglan er heldur enn undantakið, at dupultmoralur er dupult so góður sum moralur.

Moralurin eigur at verða leiðbeinarin, filtri í heysinum ella bremsan um mann vil, hjá okkum øllum at skilja millum rangt og rætt. Heimspekingar sum Aristoteles og Kant hava sett orð á hvat moralur er, ella eigur at verða – og eru teir báðir verdir, um ikki annað, at gugla. Tey sum hava MaðkBøkur kunna enntá skriva “ethics” í Spotlight. Sjálvt Steven Jobs veit hvat moralur er. (more…)