Gudloysi

Sum gudloysingur verður ein ofta spurdur, hvaðan hugtøkini  rætt og skeivt stava, um Guð ikki er til. Tað er tó ivasamt, hvussu hetta skal skiljast. Um tankin er, at gudloysi er siðloysi, sum førir til óreint sjálvsøkni, so hevur spyrjarin avdúkað sítt egna trongskygda hatur. Vert er eisini at vísa á, at spyrjarin onga tænastu ger sær sjálvum við at halda fast við, at trúgvandi tørva áhaldandi eftirlit fyri at tíggja sær væl. Tað lýsir trúgvandi sum bangin bølmenni heldur enn sum oddafólk fyri tí góða. Guð verður í sama viðbragdi forfjónaður til ein himmalskan Gestapo.

Lat okkum tískil fyri Guðs skyld tulka spurningin við einum veti av vælvild. Tankin er ikki, at gudstrúgv ger summi betri enn onnur. Nei, moralur er (meira…)

Eg rokni við, at nógv av tykkum hava hoyrt hvat eg ætli mær at siga fyrr, ella um ikki annað gjørt tykkara egnu tankar um evni. So tit kunnu lesa hetta sum eina samanfatan av tí vit vanliga hoyra um menning og moral og so mína egnu meining, sum er grundað á tað eg veit um menning og náttúrliga úrveljing.

Vit kunnu byrja við pástandinum at menniskju eru sjálvsøkin tí at okkara genir eru tað. Hesin pástandur kemur helst einamest frá misskiljingum av “The Selfish Gene” hjá Richard Dawkins. Bókina læs eg sjálv tá eg gekk á fyrsta ári á universiteti og noyddist at finna okkurt, sum gav eina greiða frágreiðing av hvussu menning fer fram uttan at blanda ov nógv tekniskt mál uppí. Hetta noyddist eg at gera, tí mín undirvísing í lívfrøði í Føroyum hevði verið so mikið vánalig, at eg ongantíð hevði lært um menningarlæruna. Eg skal kanska eisini siga, at eg grundi mína vitan um menning á fleiri bøkur enn júst hasa hjá Dawkins. Hetta var bara tann fyrsta eg læs um evnið.

Náh, men sjálvsøkna menniskjan. Í “The Selfish Gene” verður skrivað nógv um ílegur og hvussu tær eru sjálvsøknar. Hvussu tær vilja yvirliva og hvussu tær brúka djórakroppar sum maskinur, sum skulu hjálpa teimum at yvirliva. Trupulleikin uppstendur tá vit koma til moral. Hetta er tí, at hesar djóramaskinurnar burdu uppført seg fullkomiliga sjálvsøkið vegna ílegurnar tær bera í sær. Hetta er tíverri ein øgiliga simplistiskur (og skeivur) máti at síggja tingini uppá. Tað undrar meg altíð, at fólk, sum hava lisið “The Selfish Gene” koma til niðurstøðuna, at vit mugu vera sjálvsøkin, tí okkara ílegur siga tað. Tað virkar, sum tey bara hava lisið fyrru hálvu av bókini, ella kanska minni enn tað. Nú er tað nokkso langt síðani at eg læs bókina, men eg veit at tað var har eg lærdi um “Game theory” fyri fyrstu ferð, og júst hetta er (meira…)

Hesin fýrurin dugur at snakka. Eg haldi hann gevur meining… (hálvan tíma langt, sorry)

Hann vann eina daytime Emmy fyri sín leiklut sum onkur fýrur í the Bold and the Beautiful. Áhugavert, men eg veit ikki heilt hví.

Tað er nokkso vanligt, at hoyra kristin tosa um, at tey fáa sín moral frá Guði. Summi halda enntá, at tað ikki ber til, at vera góður uttan Guð. Tað er eitt sindur irriterandi, tí vit heiðnu eru altso góð uttan Guð. Tað er merkiligt, eg veit, men vit ganga ikki runt og stjala, neyðtaka ella myrða. Av onkrari orsøk hava vit ikki fyri neyðini, at trúgva á Guð, fyri at vera góð. Ikki bara gera vit ikki órein ting; vit eru eisini hjálpsom.

Til dømis geva flestu gudloysingar eg kenni blóð (men kanska eisini kristin? Svara í spurnarkanningini!). Okkara lokala ateistafelag í Leeds skipar regluliga fyri “blood runs” har tey eggja fólki til at geva blóð. Sama felag hevur eisini fleiri ferðir um árið tiltøk, har peningur til vælgerandi endamál verður savnaður.

Hetta kunnu vit í Gudloysi eisini, men tað krevur eitt sindur (meira…)

Eftir at hava lisið stuttliga og rámandi bloggin hjá Jan Lamhauge á Mess.fo fekk eg hug at skræða meg eitt sindur um moral. Tann serføroyska moralin.

Føroyski dupultmoralurin er heimskendur í Føroyum, og reglan er heldur enn undantakið, at dupultmoralur er dupult so góður sum moralur.

Moralurin eigur at verða leiðbeinarin, filtri í heysinum ella bremsan um mann vil, hjá okkum øllum at skilja millum rangt og rætt. Heimspekingar sum Aristoteles og Kant hava sett orð á hvat moralur er, ella eigur at verða – og eru teir báðir verdir, um ikki annað, at gugla. Tey sum hava MaðkBøkur kunna enntá skriva “ethics” í Spotlight. Sjálvt Steven Jobs veit hvat moralur er. (meira…)