Postar merktir ‘tolsemi’

Menningarlæran úti fyri ágangi

Í 2007 bleiv framlagt og viðtikið eitt uppskot til eina resolutión viðvíkjandi tí ágangi sum vísund, nærmari bestemt evolutión, er úti fyri allastaðni í Europa. Hetta vísur klárt hvat tað er sum hendur rundan um okkum og hvussu forsprákarar fyri kreationismu og intelligent design royna at sníkja teirra trúgv inn í undirvísingina í vísund.

Hon er at finna her: http://bit.ly/bbhkVd

Hesum hevur millum annað okkara lokali ID-fortalari og kreationistur, Høgni Johannesen fingið ilt í reyvina av. Eg ætli mær slett ikki at viðgera nakað hann hevur skrivað um tað, tí tað er, sum ikki einaferð, ikki vert at brúka mína tíð uppá. Men eg gevi her mítt boð uppá hvussu eg síggi hesa resolutiónina og hvat hon kann siga um Føroyar.

Intelligent design og kreationisma er tað sama, so eg kalli tað bara fyri ID undir einum frá nú av.

Uppskotið vísur á eina rúgvu av dømum, um at royndir eru gjørdar at tvinga ID inn ella menningarlæruna út úr vísundaundirvísingini. Hetta hendur í flestøllum londum í Europa, og er eisini við at vinda uppá seg í Føroyum.

Málið hjá ID er undirvísing og tey trúgvandi stríðast hart fyri at fáa teirra læru við í tað pensum sum umfatar vísund. Tó kann ID ikki pástanda at vera ein vísund.

ID er ein roynd at klæða religión út sum vísund, fyri síðani at fáa hana inn í okkara skúlar sum vísund. Hetta var fyrstu nógvu árini í stóran mun eitt Amerikanskt fyribrygdi, men nú eru hesir tankar á veg til Europa og til okkara egnu skúlar.

Hesin ágangur á menningarlæruna er við at vinda uppá seg í Føroyum eisini, so tað er uppá tíðina at fólk sum vilja okkara ungu og okkara landi tað besta, taka seg saman og gera okkurt við hetta.

Sum eg skilji tað, er standurin ringur í Føroyum. Eg veit at lærarar nógvastaðni aftra seg við at nevna menningaræruna, tí teir vita at so fáa teir nøkur av foreldrunum ella skúlaleiðsluna uppá nakkan.

Tískil er tað enn meira umráðandi at fáa eina líknandi lóg í Føroyum enn aðrastaðni. Tað kann vera at ID ikki hevur innivist í vísundaundirvísingini, men menningarlæran hevur tað so sanniliga heldur ikki. Hetta er fúl skomm og eigur at smakka illa í munninum hjá bæði skúlaleiðslum og mentamálaráðnum, sum umsitur skúlarnar og avger hvørjum børnini skulu móttaka undirvísing i.

Eg haldi at vit við fyrimuni kundi tikið undir við hesi resolutiónini hjá Europaráðnum, so at vit kunnu tryggja at undirvísingin í okkara skúlum kann halda sama støði sum í londunum rundanum okkum, og ikki blívur avskeplað av religiøsari uppíblandan.

 

Islam, kvinnur og mentanir

Ása JohannesenEin rúgva av hendingum og tankum millum ár og dag eru bakgrund fyri hesum posti, men eg havi ongantíð ordiliga havt eitt høvi at skriva um tað. Ein blogga eg fann á Twitter gav mær eitt lítið spark at koma í gongd við at skriva. Bloggan er hjá einari kvinnu, sum býr í Egyptalandi og í einum posti fortelur hon um eina lítla roynd hon gjørdi við at lata seg úr slørinum meðan hon var og ferðaðist í Evropa.

Hon sigur, at hon vanliga gongur við sløri av tveimum orsøkum: Hon heldur at kanska er tað kravt av Allah og hon veit at familja og vinir ikki høvdu (more…)

Hvat er tað, Unga Tjóðveldi vil?

Ása Johannesen

Har komu tvey lesarabrøv frá Unga Tjóðveldi innanfyri øgiliga stutta tíð út á Røddini, sum nærum beinleiðis mótsiga hvør øðrum. Bara *nærum*, tó. Tí tað kemur eitt sindur ann uppá hvat mann kallar “røtt kristin” og um “røtt kristin” taka undir við fríari fosturtøku.

Nevndarskrivarin hjá Unga Tjóðveldi, Tór Marni Weihe, leggur út við at siga, at “røtt kristin” (og eg nokti at brúka prikka ø) eiga at velja Tjóðveldi, tí at Miðflokkurin er miðaldarligur.

Síðani kemur hann við einum lista av tingum, sum Tjóðveldi vil. Listin er sera penur og hugnaligur, men tað sær ikki tú til at Tór hevur uppdagað, at orsøkin til, at nógv kristin velja Miðflokkin, (more…)

Religión og kritikkur

YouTube Preview Image

Í eini sending í Kringvarpi Føroya, kallað Fólksins Rødd, er ein luttakari sum eitur Ingi. Hann ger nakað so sjáldsamt, sum at úttala seg um religión og samfelag, sum ein framsøkin og liberalur modernaður borgari. Hann heldur ikki nógv av sitandi og verandi mynduleikum. Hevur, tað eg kalli, ein sunnan skepsis yvirfyri yvirvaldinum og okkara ráðanda klassa.

Hesa sunnu skepsis letur hann eisini til at brúka, tá tað kemur til religión. Hann hevur millum annað gjørt orðið “religiørur” til eitt fólksligt fyribrigdi. Og fyri hetta hevur hann móttikið sín part av kritikki. Bæði legitiman og illegitiman kritikk. Har eru mátar at reagera uppá slíkt uppá, sum eru í ordan, og har eru reaktiónir, sum ikki eru í ordan.

Líka sum øll onnur hevur hann rætt til at úttala seg, at framseta sína meining, uttan at vera bangin fyri avleiðingunum, um hann heldur seg innanfyri lógarinnar karm.

At kalla fólk fyri eina kombinatión av “ørur” og reilgiøs” hevur hann allan rætt til. Fòlk kunnu so velja at taka tað akkurát sum tey vilja. Tey kunnu m.a. velja at halda tað vera stuttligt. Í konteksti av føroyska samfelagnum og av at vanliga uppfatanin er, at flestu føroyingar eru trúgvandi, er tað stuttligt at brúka hatta orðið um trúgvandi. Og alt gott um hetta.

Men… (more…)

Nær fáa vit lívsáskoðanarfrælsi í fólksins skúla?

sosialurinlogo

Fylgjandi lesarabræv var at síggja í Dimmalætting og Sosialinum 5. – 6. Juni, 2002.

Skrivað hevur: Høgni av Heiði

Tann ráðandi lívsáskoðanarpolitikkurin í Føroyum er í nógvar mátar ein leivd av einum gomlum maktpolitikki, sum kanska er best lýstur við teimum 400 ára gomlu bókstavunum RFP uppi á Rundatorni í Keypmannahavn: Regna firmat pietas. Frómleiki styrkir ríkini!

Sum so mangir aðrir valdsharrar, sóu Kristian fjórði og hinir donsku einavaldskongarnir, hvussu væl tann kristna uppalingin – serliga boðini um at vera lýðin móti tí av Gudi fyriskipaðu yvirvøldini (Róm.13) – kundi brúkast til at halga og varðveita teirra vald. Afturfyri sín stuðul til einavaldskongin, fingu teir luthersku bisparnir sín vilja: Tann evangelisk-lutherska kirkjan skuldi verða einasta loyvda kirkjan í ríkinum, og tann evangelisk-lutherska læran einasta loyvda lívsáskoðanin. Katolikkar, baptistar, gudloysingar og onnur vórðu bannað. Leingi livdi fólkið undir grummum harðræði og ófrælsi. Men so líðandi hevjaðu djarvir menn og djarvar kvinnur sína rødd. Humanistar funnust at harðskapinum, liberalistar funnust at ófrælsinum, vísindamenn funnust at býttleikanum. Fólk vildu hava møguleika at velja ímillum fleiri politiskar hugsjónir og lívsáskoðanir, eisini verðsligar og gudleysar. Og so við og við mistu kongur og kirkja sítt einavald. Vit fingu demokrati, og aðrar lívsáskoðanir vórðu loyvdar.

(more…)